mei 2001
Mannenpil ligt over zes jaar op planchet
Tijd voor emancipatie van anticonceptie
Lynette Wijgergangs
BERLIJN – Het is moeilijk om een mannenpil te ontwikkelen. Veertig jaar na de introductie van de anticonceptiepil voor vrouwen zijn onderzoekers dagelijks in de weer om ook voor mannen een dergelijke pil te ontwikkelen. Pessimisten verwachten dat dit zeker nog zes jaar zal duren.
Waar zit het probleem? Hoeft er bij een vrouw slechts één eicel per maand onderdrukt te worden, bij mannen gaat het om 70 tot 100 miljoen spermacellen per dag. De farmaceutische onderneming Schering AG, marktleider op het gebied van vrouwelijke anticonceptie, doet al jaren onderzoek naar een goede mannenpil. Tijdens het verjaardagsfeest ter gelegenheid van veertig jaar pil, afgelopen week in Berlijn, werd dan ook uitgebreid aandacht besteed aan de toekomstige mogelijkheden voor een mannenpil.
De Italiaanse gynaecologe, dr. M.C. Meriggiola, doet onderzoek naar mannelijke hormonale anticonceptie. ‘Alhoewel wereldwijd het gebruik van contraceptiva sterk toeneemt, blijft de keuze voor mannelijke methoden om de vruchtbaarheid te reguleren zeer beperkt. Deze methoden zijn onbetrouwbaar of irreversibel, en de afgelopen decennia is er niets nieuws ontwikkeld.’
Als mogelijke redenen hiervoor voert Meriggiola onder andere aan dat mannen niet echt betrokken zijn bij geboorteregeling en dat vrouwen het niet vertrouwen als ze de anticonceptie uit handen moeten geven.
Toch gebruikt wereldwijd een aanzienlijk aantal van de stellen een mannelijke anticonceptiemethode, dus wordt het tijd effectievere en reversibele methoden te ontwikkelen. Een aantal methoden (hormonen, vaccins, antistoffen) is de afgelopen jaren bestudeerd en de hormonale benadering lijkt de meest geschikte om spermaproductie te onderdrukken. Meriggiola legt uit dat dit doel het best bereikt kan worden door middel van onderdrukking van gonadotropine. ‘Dit betekent wel dat niet alleen de spermaproductie geblokkeerd wordt, maar ook de testosteronproductie. Aan een mannenpil zal dus altijd testosteron toegevoegd moeten worden. En de gouden standaard voor zo’n pil is het bereiken van azoospermie.’
Hormooncombinatie
Voor dit laatste lijkt nu een succesvolle formule ontwikkeld te zijn. Nadat in de laatste tien jaren allerlei hormooncombinaties zijn getest, is er een doorbraak gekomen door een nieuw testosteron, het zogenaamde testosteron undecanoaat (TU). Deze nieuwe formule is gecombineerd met verschillende progestines en met name de combinatie met norethisteron enanthaat (NETEN) leek zeer attractief omdat beide steroïden gecombineerd kunnen worden in één injectie. De eerste studie waarin een hormooncombinatie van TU 1000 mg en NETEN 200 mg elke zes weken werd toegediend aan veertien gezonde mannen is net gepubliceerd. Deze combinatie bleek de spermaproductie zeer goed te onderdrukken en dertien van de veertien mannen werden steriel. Er waren geen toxicologische effecten (J Clin Endocrinol Metab 2001; 86: 303).
‘Deze veelbelovende resultaten hebben al geleid tot meer studies’, aldus Meriggiola. ‘Wij kijken nu naar het verlengen van zes naar acht en twaalf weken. Voorlopige resultaten laten zien dat acht weken ook nog goede resultaten geeft, maar dat een periode van twaalf weken te lang is.’
Volgens Meriggiola is deze nieuwe hormooncombinatie gereed voor grote efficacy trials. Maar daarnaast is het ook belangrijk om te blijven zoeken naar progestines met betere biologische eigenschappen en andere mogelijkheden om mannelijke contraceptie teweeg te brengen. Meriggiola noemt zichzelf een optimist als zij de hoop uitspreekt dat het nog zeker zes tot acht jaar zal duren voor er een mannenpil op de markt is.
Elke vijf jaar verricht het Centraal Bureau voor de Statistiek een Onderzoek Gezinsvorming onder 5000 Nederlandse vrouwen waarin het gebruik van verschillende vormen van anticonceptie aan de orde komt. Deze resultaten zijn afkomstig uit 1998. Het volgende onderzoek staat gepland voor 2003.
Meerderheid voor mannenpil
Een meerderheid van 1800 ondervraagde mannen uit Edinburgh, Shanghai, Hong Kong en Kaapstad zegt bereidheid te zijn een mannenpil te gebruiken. Een dagelijkse pil is favoriet boven een injectie en implantaten worden alleen in Shanghai geaccepteerd. In Hongkong was het condoom het meest gebruikte anticonceptiemiddel, maar zijn mannen het minst bereid over te stappen op een mannenpil. Acceptatie van zo’n pil is sterk afhankelijk van culturele achtergrond en huidig contraceptiegebruik. (Martin. Human Reproduction 2000; 15: 637)
Ook een ruime meerderheid van 1900 ondervraagde vrouwen uit deze zelfde steden vindt een mannenpil een goed idee. Schotse en Zuidafrikaanse vrouwen zijn vaker voorstander van zo’n pil (ruim 90 procent) dan Chinese vrouwen (zo’n 80 procent). Slechts 2 procent van deze vrouwen zou hun partner niet vertrouwen met mannenpilgebruik. (Glasier. Human Reproduction 2000; 15: 646)
Organon werkt aan mannenpil
Ook Organon werkt aan hormonale anticonceptie voor mannen. Eind vorig jaar is een fase II onderzoek van start gegaan waarin 120 mannen variërend van 18 tot 42 jaar dagelijks een tablet slikken met 300 mcg etonogestrel gedurende een periode van een jaar. Testosteron zal via een injectie gegeven worden elke vier of acht weken. Efficacy, veiligheid en acceptatie zijn de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek. Resultaten worden eind 2002 verwacht. Pas dan kunnen de onderzoekers goed inschatten of een beschikbaar product op de markt komt, maar dat zal in geen geval voor 2005 zijn
terug