|
NVOG
1999
12
mei 1999
Inleiding
De
'groep-B-streptokok' is een bacterie die bij veel zwangere vrouwen in de vagina
(schede) aanwezig is. Meestal kan deze bacterie geen kwaad voor de zwangere en
haar kind, maar in een enkel geval wordt de baby ernstig ziek door een infectie
met deze bacterie. Deze folder geeft informatie over deze
groep-B-streptokokkenziekte. Ook bespreken wij in welke situaties
voorzorgsmaatregelen genomen kunnen worden om ziekte bij de baby te voorkomen.
Wat
zijn groep-B-streptokokken?
Streptokokken
zijn bacteriën. Ze zijn alleen zichtbaar onder de microscoop. Er bestaan
verschillende soorten streptokokken. Groep B streptokokken is er een van. Ze
worden in deze folder afgekort als GBS.
Hoe
vaak komen groep-B-streptokokken voor bij zwangeren?
GBS komen bij
één op de vijf volwassenen voor zonder dat er klachten zijn. Eén op de vijf
zwangeren draagt deze bacteriën bij zich; zij worden dragers genoemd. De GBS
bevinden zich samen met andere bacteriën in de darmen. Vaak zijn ze ook in de
baarmoedermond of vagina te vinden zonder dat er klachten zijn. Soms veroorzaken
ze een blaasontsteking. Ze zijn dan in een kweek van de urine te vinden.
De
gevolgen van GBS voor pasgeboren baby’s
Ongeveer de
helft van de vrouwen die deze streptokokken bij zich dragen geeft ze tijdens de
bevalling door aan hun kind. We weten dat één op de vijf zwangere vrouwen
(20%) draagster is. Dit heeft tot gevolg dat 10% van alle pasgeboren baby’s
met GBS besmet wordt. De bacteriën zijn dan alleen op de huid of slijmvliezen
van het kind aanwezig, en de baby wordt er niet ziek van.
Van alle pasgeborenen wordt ongeveer één op de duizend ziek door een infectie
met GBS. De bacteriën dringen dan ook het lichaam binnen. Het kind kan dan zeer
ernstig ziek zijn. Kinderen van moeders die GBS-draagster zijn worden in één
op de honderd gevallen ziek. Deze ziekte kan meestal goed behandeld worden met
een antibioticum.
Hoe
kan een kind besmet en ziek (geïnfecteerd) worden?
Als een
zwangere vrouw GBS bij zich draagt, kan het kind al in de baarmoeder besmet
worden. Dit kan ook tijdens de bevalling of na de geboorte gebeuren. Hieronder
bespreken we hoe besmetting en infectie met GBS plaatsvindt, en welke
verschijnselen kunnen optreden.
1. In de baarmoeder
Als een kind al in de baarmoeder besmet wordt met GBS, gebeurt dat meestal na
het breken van de vliezen. De streptokokken komen vanuit de vagina via de
baarmoedermond de baarmoeder in en bereiken zo het ongeboren kind. Het kind
drinkt vruchtwater en heeft ook vruchtwater in de longen. Zo kan de baby al voor
de geboorte worden besmet en ziek worden. Deze kans is groter naarmate de
vliezen langer gebroken zijn. In uitzonderingssituaties vindt besmetting en
infectie in de baarmoeder plaats zonder dat de vliezen gebroken zijn.
Temperatuurverhoging van de moeder en een snelle hartslag van de baby zijn
aanwijzingen voor een infectie.
2. Tijdens de bevalling
Als GBS in de vagina (schede) aanwezig zijn, wordt ongeveer de helft van de
kinderen tijdens de bevalling besmet. Gewoonlijk veroorzaken de streptokokken
dan geen ziekteverschijnselen. Ze blijven alleen op de huid en de slijmvliezen
van de baby aanwezig. In een enkel geval, ongeveer 1%, wordt de baby wel ziek,
meestal al vrij snel na de geboorte.
3. Na de geboorte
In minder dan eenderde van de gevallen wordt de baby pas na de eerste levensweek
ziek. Dit wordt een 'late-onset'-infectie genoemd: een GBS-ziekte die laat
ontstaat. Zo kunnen kinderen nog in de eerste drie levensmaanden ziek worden.
Soms zijn ze dan al tijdens de geboorte besmet, maar ontstaat ziekte door de
GBS-bacterie pas later. In andere gevallen wordt het kind na de geboorte besmet,
bijvoorbeeld via de handen van een volwassene. Ook als een kind pas later ziek
wordt als gevolg van GBS is het ziekteverloop vaak zeer ernstig.
GBS-ziekte
bij het kind
Als een
pasgeborene ziek wordt als gevolg van een infectie met groep-B-streptokokken, is
dat in negen van de tien gevallen op de eerste dag. Vaak ademt het kind snel en
oppervlakkig. Soms houdt het ademen even op. De kleur van de huid is niet mooi
roze, maar grauw, blauw of bleek. Het kind kan slap aanvoelen en suf zijn. Soms
is de baby overprikkelbaar en treden er stuipen (convulsies) op. Dikwijls is een
zacht kreunend geluid bij het uitademen het eerste verschijnsel van ziekte. Dit
kreunen is een belangrijk waarschuwingssignaal, maar ook een snelle ademhaling
of een afwijkende kleur kunnen de aandacht trekken. Voedingsproblemen zoals
spugen of niet willen drinken, koorts of juist ondertemperatuur zijn soms ook
een teken van GBS-ziekte.
Het ernstig ziek zijn is een gevolg van ontstekingen, zoals een longontsteking
(pneumonie), een bloedinfectie (sepsis) of een hersenvliesontsteking
(meningitis). Soms komen verschillende ontstekingen tegelijkertijd voor. Een
hersenvliesontsteking wordt vaker gezien bij kinderen die wat later na de
geboorte ziek worden.
Ziekteverschijnselen kunnen zich in heel snel tempo ontwikkelen, soms binnen
enkele uren. Daarom kan medische hulp te laat komen. Soms is het ziekteverloop
ook zo snel en ernstig dat zelfs een snel begonnen behandeling met een
antibioticum een slechte afloop niet kan voorkomen.
Welke
baby’s hebben een verhoogde kans om ziek te worden door een infectie met GBS?
Een GBS-infectie komt nogal eens ‘uit de lucht vallen’. Tijdens de
zwangerschap of de bevalling waren er geen aanwijzingen voor een verhoogde kans
op deze ziekte.
In een aantal gevallen weten we dat de baby wel een verhoogde kans loopt op
ziekte door een GBS-infectie:
– een vroeggeboorte (zwangerschapsduur minder dan 37 weken)
– langdurig gebroken vliezen (langer dan 18-24 uur)
– temperatuurverhoging van de moeder tijdens de bevalling (hoger dan 37,8-38,0
graden Celsius)
– een blaasontsteking door GBS bij de moeder tijdens de zwangerschap
– een eerder kind met GBS-ziekte
Onderzoek
naar GBS tijdens de zwangerschap
Onderzoek bij
elke zwangere wordt in Nederland niet geadviseerd. GBS wordt immers bij één op
de vijf zwangeren gevonden en heeft maar zeer zelden gevolgen.
In bepaalde situaties is het wel verstandig onderzoek te doen, zoals bij een
zwangere die in het ziekenhuis opgenomen is in verband met voortijdige weeën of
te vroeg gebroken vliezen. De streptokokken kunnen dan worden aangetoond met
behulp van een kweek. De verpleegkundige strijkt dan met een wattenstokje eerst
langs de ingang van de schede, en dan langs de anus. De uitslag duurt meestal
twee tot drie dagen. Testen die een snellere uitslag geven worden
‘sneltests’ genoemd. De sneltests die op dit ogenblik beschikbaar zijn, zijn
vaak nog onvoldoende betrouwbaar.
Kan
een GBS-infectie voorkomen worden?
Het is lang
niet altijd mogelijk een GBS-ziekte van de baby te voorkomen. In situaties waar
het kind een hoge kans heeft om ziek te worden, kan de arts wel
voorzorgsmaatregelen nemen.
Soms geeft men al tijdens de bevalling een antibioticum. Redenen daarvoor zijn:
koorts tijdens de bevalling, een eerder kind dat GBS-ziekte heeft gehad, of een
blaasontsteking met GBS tijdens de zwangerschap. In deze gevallen weten we dat
de zwangere heel veel GBS bij zich draagt. Een uitslag van een kweek die GBS
laat zien bij een dreigende vroeggeboorte of voortijdig gebroken vliezen is een
andere reden om al tijdens de bevalling een antibioticum te geven.
Soms krijgt ook de baby na de geboorte nog antibiotica van de kinderarts,
bijvoorbeeld bij koorts tijdens de bevalling. In andere gevallen wordt
geadviseerd de baby de eerste 48 uur extra in de gaten te houden, de eerste 24
uur in het ziekenhuis. Het gebeurt maar zelden dat de moeder na de bevalling een
antibioticum nodig heeft.
Een enkele keer worden al vóór de zwangerschap bij een vrouw streptokokken van
groep B aangetoond, bijvoorbeeld in een kweek die gemaakt wordt omdat de vrouw
afscheiding heeft. Dit heeft geen gevolgen voor de bevalling, zolang er
tenminste geen andere risicofactoren zijn, zoals vroeggeboorte, koorts tijdens
de bevalling of vliezen die langdurig gebroken zijn.
Verdere
informatie
Als u
behoefte heeft aan meer informatie over GBS en/of GBS-ziekte kunt u zich richten
tot:
– De Stichting GBS (secretariaat: Prins Bernhardlaan 62, 2341 KL
Oegstgeest)
Deze stichting heeft als doel de voorlichting over de GBS te verbeteren,
wetenschappelijk onderzoek naar GBS-ziekte te bevorderen en daarmee een bijdrage
te leveren aan het voorkomen en behandelen van GBS-ziekte. De Stichting GBS
steunt de Werkgroep GBS in Nederland, een werkgroep van artsen en onderzoekers
op het gebied van GBS.
– De Stichting Ouders van Groep B Streptokokken-patiënten
Steijn Streuvelshove 3
2726 CD Zoetermeer
Telefonische hulplijn 079 - 3 625 850
©
1999 NVOG
Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) in Utrecht. De
brochure is goedgekeurd door de Koninklijke Nederlandse Organisatie van
Verloskundigen (KNOV). Ook de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), het
Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Nederlandse Vereniging voor
Kindergeneeskunde (NVK) hebben de folder beoordeeld.
Leden van de NVOG, KNOV, LHV, NHG en NVK mogen deze brochure, mits integraal,
onverkort en met bronvermelding, zonder toestemming vermenigvuldigen.
De inhoud van deze brochure is tot stand gekomen na een zorgvuldig
kwaliteitstraject begeleid door de Commissie Patiëntenvoorlichting van de NVOG.
Als non-profit-instelling legt zij zich toe op het formuleren en ontwerpen van
kwalitatief hoogwaardige voorlichting.
Voor deze folder is als basis gebruikt NVOG-richtlijn 12, Preventie van
perinatale groep-B-streptokokkenziekte (NVOG 1998).
Andere folders en brochures op het gebied van de verloskunde, gynaecologie en
voortplantingsgeneeskunde zijn te vinden op de website van de NVOG:
http://www.nvog.nl, rubriek patiëntenvoorlichting.
Auteur: dr. A.H. Adriaanse
Redacteur: dr. G. Kleiverda
|
terug